ทำความรู้จัก Lab แบบครบวงจรและมาตรฐานที่ควรมีในการฝากเก็บและเพาะสเต็มเซลล์
ปัจจุบันสเต็มเซลล์ (Stem Cell) หรือเซลล์ต้นกำเนิดที่ใช้ในการรักษานั้นสามารถเก็บได้จากหลายแหล่ง โดยสเต็มเซลล์จากเนื้อเยื่อสายสะดือหรือเลือดจากสายสะดือทารกนั้นมีข้อดีกว่าการเก็บสเต็มเซลล์ในผู้ใหญ่ตรงที่ไม่ต้องเจ็บตัวเนื่องจากเก็บจากรกและสายสะดือที่แยกมาจากทารกแล้ว นอกจากนั้นสเต็มเซลล์เนื้อเยื่อรกนั้นมีศักยภาพในการแบ่งตัวและเปลี่ยนแปลงตัวเองสูงที่สุด
แต่การจะใช้สเต็มเซลล์จากเนื้อเยื่อสายสะดือหรือเลือดสายสะดือจากทารกนั้นจำเป็นต้องเก็บตั้งแต่แรกคลอด นำมาคัดแยกและจัดเก็บรักษาสภาพเพื่อรอการใช้งานในอนาคต โดยจะต้องผ่านกระบวนการจัดเก็บที่ได้มาตรฐาน เพราะคุณไม่อาจทราบได้ว่าในอนาคตคุณจำเป็นจะต้องนำสเต็มเซลล์ดังกล่าวมาใช้ตอนไหน การเลือกห้องปฏิบัติการที่ได้มาตรฐานย่อมลดโอกาสผิดพลาดที่จะเกิดขึ้นและเพิ่มความมั่นใจในการรับบริการมากขึ้น คลิกดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่นี่
การจัดเก็บรักษาสเต็มเซลล์นั้นต้องมีคุณภาพและได้มาตรฐานในทุกๆขั้นตอน ถ้าคุณกำลังวางแผนที่จะเก็บสเต็มเซลล์ ไม่ว่าจะจากสเต็มเซลล์ของบุตรที่กำลังจะเกิดหรือสเต็มเซลล์จากไขมันของคุณเอง สิ่งที่คุณต้องมองหาจากสถาบันเหล่านั้นเริ่มตั้งแต่
ขั้นตอนการจัดเก็บ ต้องมีอุปกรณ์และภาชนะที่ใช้จัดเก็บเนื้อเยื่อสายสะดือและเลือดสายสะดือที่สามารถเก็บได้อย่างปราศจากเชื้อและควบคุมอุณหภูมิ เพื่อลดโอกาสการปนเปื้อนและคงสภาพของเนื้อเยื่อก่อนนำส่งสู่ห้องปฏิบัติการ ในกรณีที่ต้องการเก็บสเต็มเซลล์ของบุตรควรจะมีอุปกรณ์และภาชนะที่ใช้จัดเก็บเนื้อเยื่อสำรองให้คุณติดตัวไว้หนึ่งชุด เผื่อใช้ในกรณีฉุกเฉิน

ขั้นตอนการนำส่งเนื้อเยื่อสู่ห้องปฏิบัติการ มีบริการจากเจ้าหน้าที่จากห้องปฏิบัติการนั้นๆในการนำส่งเนื้อเยื่อจากโรงพยาบาลสู่ห้องปฏิบัติการ เพื่อให้คุณและครอบครัวได้ใช้เวลาที่สำคัญร่วมกันโดยไม่ต้องกังวลเรื่องการนำส่งเนื้อเยื่อ โดยยิ่งระยะเวลาในการนำส่งเนื้อเยื่อเร็วเท่าไหร่ สภาพของเนื้อเยื่อก็ยิ่งสมบูรณ์เท่านั้น บางห้องปฏิบัติการเปิดทำการตลอดเวลา 24 ชั่วโมงต่อวัน 7 วันต่อสัปดาห์ จะยิ่งช่วยให้คุณมั่นใจในความสมบูรณ์ของเนื้อเยื่อที่จัดเก็บมากยิ่งขึ้น
ห้องปฏิบัติการปราศจากเชื้อที่ได้มาตรฐาน คุณควรมองหาห้องปฏิบัติการที่ได้มาตรฐานความสะอาดสำหรับการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ โดยมาตรฐานที่เป็นที่ยอมรับคือ Clean Room Class 100 หรือ ISO Class 7 ขึ้นไป ที่ปราศจากเชื้อ ควบคุมอุณหภูมิและมีระบบจัดการอากาศที่เหมาะสม

ขั้นตอนการคัดแยกสเต็มเซลล์ หลังจากได้เนื้อเยื่อมาแล้วจะนำมาสู่ขั้นตอนการคัดแยกเพื่อจัดเก็บต่อไป โดยควรเป็นเครื่องอัตโนมัติที่จะลดความผิดพลาดจากมนุษย์และสามารถควบคุมสภาพให้อยู่ในระบบปิดเพื่อลดการปนเปื้อนและคงสภาพสเต็มเซลล์ได้ดีกว่าเครื่องคัดแยกที่ใช้มนุษย์ ตัวอย่างเครื่องคัดแยกสเต็มเซลล์อัตโนมัติเช่น AXP® และมีกระบวนการตรวจคุณภาพและจำนวนสเต็มเซลล์หลังจากคัดแยกรวมถึงตรวจหาการติดเชื้อต่างๆก่อนจัดเก็บ

ขั้นตอนการจัดเก็บสเต็มเซลล์ ในน้ำยาสำหรับเพาะเลี้ยงเซลล์มนุษย์และจัดเก็บในเครื่องแช่แข็งคงสภาพเซลล์
ได้รับการรับรองจากหน่วยงานที่ได้มาตรฐาน เช่น American Association of Blood Banks (AABB) หน่วยงานดูแลเรื่องจัดเก็บโลหิตและสเต็มเซลล์เม็ดเลือดที่รับรองในทุกขั้นตอนรวมถึงคุณภาพของเซลล์ที่จัดเก็บให้ได้มาตรฐานระดับเดียวกันทั่วโลก หรือ Good manufacturing practice (GMP) ที่ดูเรื่องมาตรฐานขั้นตอนการผลิตในห้องปฏิบัติการ
บุคลากรที่มีประสบการณ์ เนื่องจากขั้นตอนการจัดเก็บและนำไปใช้จริงนั้นจะต้องเป็นการนำไปใช้โดยอ้างอิงตามหลักฐานทางการแพทย์ ควรจะมีแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสเต็มเซลล์เพื่อให้คำแนะนำปรึกษาตลอดการใช้งาน รวมไปถึงบุคลากรต่างๆในห้องปฏิบัติการต้องมีประสบการณ์ในการทำงานเพาะเลี้ยงและจัดเก็บเนื้อเยื่อให้ห้องปฏิบัติการปราศจากเชื้อ
การรับประกันคุณภาพ บางสถาบันมีการออกเอกสารรับประกันคุณภาพในกรณีที่เมื่อนำมาใช้แล้วไม่สามารถได้จำนวนเซลล์เพียงพอกับการรักษาเป็นวงเงินต่างๆกันไป รวมไปถึงระยะเวลาที่การันตีคุณภาพในการจัดเก็บ โดยทั่วไปจะอยู่ที่ 30 ปี และบางแห่งมีการรับประกันจำนวนเซลล์ตั้งต้นก่อนที่จะจัดเก็บ

ความน่าเชื่อถือของห้องปฏิบัติการ อาจจะพิจารณาจากระยะเวลาการดำเนินการ บุคลากรที่ดำเนินการในห้องปฏิบัติการนั้นๆ จำนวนผู้เข้ารับบริการ จำนวนผู้รับบริการที่ขอนำสเต็มเซลล์ไปใช้จริง ตัวอย่างกรณีผู้รับบริการที่นำไปใช้จริง การให้การสนับสนุนงานวิจัยร่วมกับสถาบันการแพทย์อื่นๆ เป็นต้น
ค่าใช้จ่ายแฝง เนื่องจากค่าใช้จ่ายตอนแรกมักจะรวมค่าจัดเก็บและคัดแยกไปแล้ว แต่ในกรณีที่นำมาใช้จริงนั้นยังมีค่าใช้จ่ายเรื่องการเพาะเลี้ยงเพื่อเพิ่มจำนวนให้เพียงพอกับการรักษาในแต่ละครั้ง ค่าใช้จ่ายเรื่องการดูแลรักษาหลังพ้นระยะเวลาการันตีไปแล้วเป็นต้น
ขอขอบคุณข้อมูลจาก
1) Cord Blood Association. Model Criteria for Regulation of Cord Blood Banks and Cord Blood Banking. [Online]. 2019. Available at https://stemcellsjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/sctm.cbmc. [July 2021]

