สเต็มเซลล์กับการลดการอักเสบในผู้ป่วยโควิด-19: การทบทวนงานวิจัย
ที่มาและปัญหา (Background / Problem)
โควิด-19 เกิดจากการติดเชื้อไวรัส SARS-CoV-2 โดยราว 80% ของผู้ติดเชื้อมักไม่มีอาการหรือมีอาการเล็กน้อยคล้ายไข้หวัด ส่วนน้อยมีอาการรุนแรง (โควิดลงปอด) ที่เกิดจากความเสียหายของระบบทางเดินหายใจโดยตรง ร่วมกับภาวะการอักเสบที่รุนแรงเกินไปจนหลายระบบในร่างกายรับไม่ไหว
สเต็มเซลล์เนื้อเยื่อ (MSCs) มีคุณสมบัติแบ่งตัวทดแทนเซลล์ทางเดินหายใจที่เสียหาย และปรับสมดุลภูมิคุ้มกัน (immunomodulator) ควบคุมการอักเสบ จึงถูกหยิบยกมาศึกษาเป็นทางเลือกเสริมในผู้ป่วยอาการหนักที่รักษาด้วยวิธีอื่นแล้วไม่ได้ผล
หลักฐานจากงานวิจัย (Evidence Review)
บทความนี้ทบทวนงานวิจัยที่ศึกษาการใช้สเต็มเซลล์เนื้อเยื่อในผู้ป่วยโควิด-19 อาการรุนแรง โดยยกตัวอย่างการศึกษาที่มีการรายงานผลทางคลินิกไว้ชัดเจน
- 1การศึกษาจากจีน (เม.ย. 2020): ให้ MSCs 1 ล้านเซลล์/น้ำหนักตัว 1 กก. ในผู้ป่วย 7 ราย (อาการหนัก 5 ราย)
- 2ติดตามอาการทางคลินิก การตรวจเชื้อ และระดับการอักเสบเทียบกับผู้ที่ไม่ได้รับสเต็มเซลล์
- 3การศึกษาจากสหรัฐฯ: ให้ MSCs ในผู้ป่วยอาการปานกลาง-รุนแรง 24 ราย
- 4วัดอัตราการแลกเปลี่ยนออกซิเจน จำนวนเม็ดเลือดขาว และค่าการอักเสบ ก่อน-หลังการรักษา
ผลการศึกษา (Outcomes)
ในการศึกษาจากจีน กลุ่มที่ได้รับสเต็มเซลล์มีอาการดีขึ้นภายในราว 2–4 วัน ตรวจไม่พบเชื้อภายใน 7–14 วัน และระดับการอักเสบกลับใกล้เคียงปกติภายใน 6 วัน โดยไม่พบภาวะแทรกซ้อนที่มีนัยสำคัญ ส่วนการศึกษาในผู้ป่วย 24 รายจากสหรัฐฯ พบว่าอัตราการแลกเปลี่ยนออกซิเจน จำนวนเม็ดเลือดขาว และค่าการอักเสบดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเทียบกับก่อนรักษา
- การศึกษาจากจีน (7 ราย): อาการดีขึ้นใน 2–4 วัน ตรวจไม่พบเชื้อใน 7–14 วัน การอักเสบใกล้ปกติใน 6 วัน
- การศึกษาจากสหรัฐฯ (24 ราย): ออกซิเจน เม็ดเลือดขาว และค่าการอักเสบดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
- ทั้งสองการศึกษาไม่พบภาวะแทรกซ้อนรุนแรงจากการให้สเต็มเซลล์
ข้อค้นพบสำคัญ (Key Findings / Insights)
- คุณสมบัติปรับสมดุลภูมิคุ้มกันของ MSCs อาจช่วยลดความรุนแรงของภาวะการอักเสบ (cytokine storm)
- ผลลัพธ์จากงานวิจัยขนาดเล็กเป็นแนวโน้มที่น่าสนใจ แต่ยังต้องการงานวิจัยแบบสุ่มขนาดใหญ่เพื่อยืนยัน
- การให้สเต็มเซลล์ควรทำภายใต้การดูแลของแพทย์ในสถานพยาบาลที่ได้มาตรฐาน
แหล่งอ้างอิง (References)
- WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on COVID-19 – 11 March 2020. World Health Organization.
- Rajarshi K, Chatterjee A, Ray S. Combating COVID-19 with mesenchymal stem cell therapy. Biotechnology Reports. 2020;26:e00467.
- Pal D, Goyal J, Sharma U, et al. Mesenchymal stem cells in SARS-CoV-2 infection: A hype or hope. Life Sciences. 2021;284:119901.
- Leng Z, Zhu R, Hou W, et al. Transplantation of ACE2-mesenchymal stem cells improves the outcome of patients with COVID-19 pneumonia. Aging and Disease. 2020;11(2):216-228.
- Sengupta V, et al. Mesenchymal stem cells derived from perinatal tissues for treatment of critically ill COVID-19-induced ARDS patients: a case series. (24 patients)
แหล่งข้อมูลที่เกี่ยวข้อง
คำถามที่พบบ่อย (FAQs)
สเต็มเซลล์รักษาโควิด-19 ได้จริงหรือไม่
สเต็มเซลล์เป็นแนวทางเสริมที่อยู่ระหว่างการศึกษา มีรายงานจากงานวิจัยขนาดเล็กว่าอาจช่วยลดการอักเสบและอาการทางระบบหายใจ แต่ไม่ใช่การรักษาหลักและต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์