ธนาคารสเต็มเซลล์ที่ได้มาตรฐาน ต้องผ่านเกณฑ์อะไรบ้างก่อนเลือกฝาก?

การฝากสเต็มเซลล์กำลังเป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการเตรียมความพร้อมด้านสุขภาพระยะยาว โดยเฉพาะครอบครัวที่ต้องการเก็บสเต็มเซลล์จากเลือดสายสะดือหรือเนื้อเยื่อสายสะดือของลูกน้อยไว้สำหรับโอกาสในการใช้ประโยชน์ทางการแพทย์ในอนาคต แต่ก่อนตัดสินใจฝากสเต็มเซลล์ ควรทำความเข้าใจว่าธนาคารสเต็มเซลล์ทำหน้าที่อะไร มีมาตรฐานการรับรองอย่างไร และต้องตรวจสอบอะไรบ้าง เพื่อให้มั่นใจว่าเซลล์ที่ฝากไว้จะได้รับการดูแลภายใต้กระบวนการจัดเก็บที่เหมาะสม
KEY TAKEAWAY
ธนาคารสเต็มเซลล์ (Stem Cell Bank) คือสถานที่ให้บริการคัดแยก ตรวจสอบคุณภาพ และจัดเก็บสเต็มเซลล์ภายใต้สภาวะที่เหมาะสม
มาตรฐานธนาคารเซลล์ในประเทศไทย มีการรับรองโดยกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข โดยต้องผ่านการประเมินตามหลักเกณฑ์และขอบข่ายการรับรองที่กำหนด
การเลือกธนาคารสเต็มเซลล์ ควรตรวจสอบใบรับรองที่ยังมีผลบังคับใช้ มาตรฐานสากลเพิ่มเติม เช่น ISO และ AABB รวมถึงเทคโนโลยีคัดแยกและจัดเก็บเซลล์
การฝากสเต็มเซลล์กับการรักษาโรคเป็นคนละขั้นตอน โดยปัจจุบันการปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือดเป็นแนวทางรักษาที่ได้รับการยอมรับสำหรับโรคบางชนิด แต่ไม่ได้หมายความว่าสเต็มเซลล์ทุกประเภทสามารถรักษาได้ทุกโรค
MEDEZE GROUP ให้บริการจัดเก็บสเต็มเซลล์ภายใต้มาตรฐานการรับรองและระบบควบคุมคุณภาพ พร้อมเทคโนโลยีการคัดแยกและจัดเก็บเซลล์ เพื่อดูแลคุณภาพของเซลล์ในระยะยาว
ธนาคารเซลล์ (Cell Bank) ตามระเบียบกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์คืออะไร?

ธนาคารเซลล์ (Cell Bank) คือ สถานที่สำหรับจัดเก็บ ดูแล และควบคุมคุณภาพของเซลล์มนุษย์อย่างเป็นระบบ ภายใต้มาตรฐาน ISO 20387:2018 เพื่อรักษาคุณภาพ ความมีชีวิต และคุณลักษณะของเซลล์ให้คงที่ เหมาะสำหรับนำไปใช้ในการวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางการแพทย์ เช่น การแพทย์แม่นยำและเซลล์บำบัด ทั้งนี้ การนำเซลล์ไปใช้รักษาหรือผลิตเป็นยาต้องเป็นไปตามกฎหมายและข้อกำหนดของหน่วยงานกำกับดูแลที่เกี่ยวข้อง
ฝากสเต็มเซลล์แล้ว รักษาโรคได้จริงหรือไม่?
การฝากสเต็มเซลล์เป็นการจัดเก็บเซลล์ไว้เพื่อโอกาสในการนำไปใช้ทางการแพทย์ในอนาคต ส่วนการรักษาด้วยสเต็มเซลล์ต้องพิจารณาตามชนิดของเซลล์ โรค และความเหมาะสมของผู้ป่วย โดยปัจจุบันการปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือด (HSCT) เป็นแนวทางรักษาที่ได้รับการยอมรับสำหรับโรคบางชนิด ดังนี้
สเต็มเซลล์รักษาโรคอะไรได้บ้างตามมาตรฐานทางการแพทย์?
การปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือดสามารถเป็นแนวทางรักษาสำหรับผู้ป่วยบางรายในกลุ่มโรคต่อไปนี้
โรคมะเร็งเม็ดเลือดขาว (Leukemia): การปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือดเป็นหนึ่งในแนวทางรักษาผู้ป่วยบางราย เพื่อฟื้นฟูการสร้างเม็ดเลือดหลังได้รับการรักษาตามแผนของแพทย์
โรคมะเร็งต่อมน้ำเหลือง (Lymphoma): ผู้ป่วยบางรายอาจได้รับการปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือดร่วมกับการรักษาอื่น ๆ โดยพิจารณาจากชนิดและระยะของโรค
โรคไขกระดูกฝ่อ (Aplastic Anemia): การปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือดเป็นทางเลือกในการรักษา เพื่อช่วยฟื้นฟูการทำงานของไขกระดูกในผู้ป่วยที่เข้าเกณฑ์
โรคธาลัสซีเมีย (Thalassemia): การปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือดสามารถเป็นแนวทางรักษาให้หายขาดได้ในผู้ป่วยบางราย โดยต้องพิจารณาความเหมาะสมของผู้ป่วยและผู้บริจาค
โรคภูมิคุ้มกันบกพร่องแต่กำเนิดชนิดรุนแรง: การปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือดอาจช่วยสร้างระบบภูมิคุ้มกันใหม่ให้กับผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกันตั้งแต่กำเนิด
โรคทางพันธุกรรมบางชนิด: ผู้ป่วยที่มีโรคทางพันธุกรรมบางประเภทอาจได้รับการพิจารณาให้ปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือดตามข้อบ่งชี้และการประเมินของแพทย์เฉพาะทาง
ทั้งนี้ การรักษาด้วยสเต็มเซลล์ต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เฉพาะทาง และไม่ได้หมายความว่าสเต็มเซลล์ทุกชนิดสามารถรักษาโรคเหล่านี้ได้ โดยเฉพาะการนำสเต็มเซลล์ไปใช้ด้านการฟื้นฟูร่างกายหรือเวชศาสตร์ชะลอวัย ซึ่งหลายแนวทางยังอยู่ระหว่างการศึกษาวิจัย
หน่วยงานไหนกำกับดูแลธนาคารสเต็มเซลล์ในไทยบ้าง?
การดำเนินงานของธนาคารสเต็มเซลล์ในประเทศไทยเกี่ยวข้องกับหลายหน่วยงาน โดยมีบทบาทแตกต่างกัน ทั้งด้านการรับรองมาตรฐานธนาคารเซลล์ การกำกับดูแลผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์ สถานพยาบาล และการประกอบวิชาชีพเวชกรรม ดังนี้
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ทำหน้าที่ตรวจประเมินและรับรองมาตรฐานธนาคารเซลล์ (Cell Bank) ผ่านสำนักมาตรฐานห้องปฏิบัติการ โดยพิจารณาระบบบริหารคุณภาพและความสามารถในการดำเนินงานตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง ธนาคารเซลล์ที่ผ่านการประเมินจะได้รับใบรับรองที่มีอายุ 5 ปี พร้อมการตรวจติดตามมาตรฐานในช่วง 2 ปี 6 เดือนหลังได้รับการรับรอง
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)
มีบทบาทกำกับดูแลการผลิตและการขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์ที่เข้าข่ายยา รวมถึงผลิตภัณฑ์เซลล์บำบัดที่อยู่ภายใต้กฎหมายยา โดยผู้ประกอบการต้องได้รับอนุญาตตามประเภทการผลิตและปฏิบัติตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องก่อนนำผลิตภัณฑ์ไปใช้ทางการแพทย์
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ (สบส.)
ทำหน้าที่กำกับดูแลการประกอบกิจการสถานพยาบาลเอกชน รวมถึงสถานพยาบาลที่ให้บริการทางการแพทย์เกี่ยวกับสเต็มเซลล์ โดยตรวจสอบให้การดำเนินงานเป็นไปตามกฎหมายสถานพยาบาล ทั้งด้านสถานที่ บุคลากร เครื่องมือ และมาตรฐานความปลอดภัยในการให้บริการ
แพทยสภา
ทำหน้าที่กำกับดูแลมาตรฐานและจริยธรรมของผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรม รวมถึงการประกอบวิชาชีพที่เกี่ยวข้องกับการใช้สเต็มเซลล์ในการรักษา โดยแพทย์ต้องมีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพเวชกรรมและปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง เพื่อคำนึงถึงความปลอดภัยและสิทธิของผู้ป่วย
ประกาศ สธ. ปี 2569 ทำให้สเต็มเซลล์ทุกชนิดเป็นยาจริงหรือไม่?
ไม่ใช่สเต็มเซลล์ทุกชนิดจะถูกจัดเป็นยา ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ระบุวัตถุที่เป็นยา ตามพระราชบัญญัติยา พ.ศ. 2510 พ.ศ. 2569 ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 28 พฤษภาคม 2569 โดยประกาศฉบับนี้กำหนดให้ผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมของยีน เซลล์ หรือเนื้อเยื่อของสิ่งมีชีวิต ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อวินิจฉัย ป้องกัน หรือรักษาโรค เข้าข่ายเป็นยา แต่ยังมีข้อยกเว้นสำหรับผลิตภัณฑ์บางประเภท
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ชี้แจงว่า การพิจารณาว่าสเต็มเซลล์เข้าข่ายเป็นยาหรือไม่ ขึ้นอยู่กับระดับความเสี่ยง กระบวนการดัดแปลงเซลล์ และวัตถุประสงค์ในการนำไปใช้ โดยแบ่งความแตกต่างได้ดังนี้
สเต็มเซลล์ที่จัดเก็บในธนาคารเซลล์: การรับฝากและจัดเก็บสเต็มเซลล์เพื่อใช้ประโยชน์ในอนาคต ไม่ถือเป็นยาเพียงเพราะมีการจัดเก็บ
เซลล์ที่ผ่านการดัดแปลงเพียงเล็กน้อย (Minimal Manipulation): หากนำไปใช้ตามหน้าที่เดิมของเซลล์ (Homologous Use) จะอยู่ในข้อยกเว้นตามประกาศ
เซลล์ที่ผ่านการดัดแปลงหรือเพาะเลี้ยงเพิ่มจำนวน: หากนำมาผลิตเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อการรักษาที่เข้าข่ายยา จะต้องได้รับอนุญาตและขึ้นทะเบียนกับ อย. ตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
สรุปแล้วก่อนเลือกฝากสเต็มเซลล์ ควรตรวจสอบอะไรบ้าง?
การเลือกธนาคารสเต็มเซลล์ควรพิจารณาทั้งมาตรฐานการรับรอง ความปลอดภัยของกระบวนการจัดเก็บ เทคโนโลยีที่ใช้ และความพร้อมในการนำเซลล์ไปใช้ประโยชน์ในอนาคต โดยมี 6 ข้อสำคัญที่ควรตรวจสอบก่อนตัดสินใจ ดังนี้
ตรวจใบรับรองมาตรฐานธนาคารเซลล์ และขอบเขตชนิดเซลล์ที่ครอบคลุม
ควรเลือกธนาคารสเต็มเซลล์ที่ได้รับการรับรองมาตรฐานธนาคารเซลล์ (Cell Bank) จากกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข โดยตรวจสอบว่าใบรับรองยังไม่หมดอายุ และครอบคลุมชนิดเซลล์ที่ต้องการฝากจัดเก็บ เช่น สเต็มเซลล์จากเลือดสายสะดือหรือเนื้อเยื่อสายสะดือ รวมถึงมีระบบควบคุมคุณภาพและการตรวจติดตามตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด
MEDEZE GROUP ได้รับการรับรองมาตรฐานธนาคารเซลล์ (Cell Bank) จากกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข โดยมีกระบวนการจัดเก็บและควบคุมคุณภาพเซลล์ตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง
ตรวจการรับรองมาตรฐานสากลเพิ่มเติม
มาตรฐานสากลเป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่ช่วยสะท้อนความพร้อมด้านระบบบริหารคุณภาพและความปลอดภัยในการดำเนินงาน เช่น ISO 9001:2015 สำหรับระบบบริหารคุณภาพ และ AABB Accreditation สำหรับมาตรฐานการดำเนินงานด้านเซลล์ โดยควรตรวจสอบขอบข่ายการรับรองของแต่ละมาตรฐานร่วมด้วย
MEDEZE GROUP ได้รับการรับรองระบบบริหารคุณภาพ ISO 9001 อย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี 2556 รวมถึงได้รับการรับรองจาก AABB ในฐานะ Stem Cell Bank สะท้อนถึงการให้ความสำคัญกับมาตรฐานการดำเนินงานและการดูแลคุณภาพของเซลล์ในระยะยาว
เทคโนโลยีจัดเก็บและคัดแยกเซลล์
เทคโนโลยีที่ใช้มีความสำคัญต่อคุณภาพของเซลล์ ตั้งแต่ขั้นตอนการคัดแยกไปจนถึงการจัดเก็บระยะยาว โดย MEDEZE GROUP นำเทคโนโลยีมาใช้ในกระบวนการจัดเก็บและคัดแยกสเต็มเซลล์ ได้แก่
Closed System: ระบบปิดที่ช่วยลดการสัมผัสกับสิ่งแวดล้อมภายนอกระหว่างกระบวนการจัดการเซลล์ ลดความเสี่ยงต่อการปนเปื้อน
AXP AutoXpress Platform: เทคโนโลยีคัดแยกเซลล์อัตโนมัติที่ช่วยควบคุมกระบวนการแยกส่วนประกอบของเลือดสายสะดือให้มีความสม่ำเสมอและแม่นยำ
Cryopreservation: กระบวนการแช่แข็งเซลล์ภายใต้สภาวะควบคุม เพื่อช่วยรักษาความมีชีวิตและคุณภาพของเซลล์สำหรับการจัดเก็บระยะยาว
เทคโนโลยีเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการดูแลคุณภาพสเต็มเซลล์ของ MEDEZE GROUP ตั้งแต่การรับตัวอย่างจนถึงการจัดเก็บ เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการนำเซลล์ไปใช้ประโยชน์ตามข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ในอนาคต
ตรวจใบอนุญาตตาม พ.ร.บ.ยา เช่น ผ.ย.2 เมื่อมีการผลิตหรือดัดแปลงเซลล์
หากธนาคารสเต็มเซลล์มีการผลิตหรือดัดแปลงเซลล์เพื่อใช้ทางการแพทย์ ควรตรวจสอบใบอนุญาตที่เกี่ยวข้องตามพระราชบัญญัติยา พ.ศ. 2510 เช่น ใบอนุญาตผลิตยาแผนปัจจุบันประเภท ผ.ย.2 ตามขอบเขตการดำเนินงาน รวมถึงมาตรฐานการผลิตที่ได้รับการรับรองจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)
MEDEZE GROUP ได้รับ GMDP PIC/S Certificate for Investigational Cell Therapy Products จาก อย. ซึ่งเป็นการรับรองมาตรฐานการผลิตที่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์เซลล์บำบัดสำหรับการศึกษาวิจัยทางคลินิก โดยการดำเนินงานต้องเป็นไปตามขอบข่ายที่ได้รับการรับรองและข้อกำหนดของหน่วยงานกำกับดูแล
โรคที่รักษาได้ อยู่ในข้อบ่งชี้มาตรฐาน และแพทย์ผ่านเกณฑ์หรือไม่?
ก่อนนำสเต็มเซลล์ไปใช้รักษา ควรตรวจสอบว่าโรคหรือภาวะที่ต้องการรักษามีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ที่ได้รับการยอมรับหรือไม่ รวมถึงแพทย์ผู้ให้การรักษามีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพเวชกรรมและมีความเชี่ยวชาญที่เกี่ยวข้องหรือไม่
สำหรับการใช้สเต็มเซลล์ด้านการฟื้นฟูร่างกายหรือเวชศาสตร์ชะลอวัย ควรพิจารณาหลักฐานทางการแพทย์และสถานะการอนุญาตเป็นรายกรณี เนื่องจากการใช้สเต็มเซลล์บางรูปแบบยังอยู่ในขั้นตอนการศึกษาวิจัย และไม่ได้รับการรับรองให้ใช้รักษาเป็นมาตรฐานทั่วไป
ขอดูเอกสารใบรับรองตัวจริงก่อนตัดสินใจ
ก่อนฝากสเต็มเซลล์ ควรขอตรวจสอบเอกสารใบรับรองจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยดูชื่อสถานประกอบการ เลขที่ใบรับรอง วันหมดอายุ และขอบข่ายการรับรองให้ตรงกับบริการที่ต้องการใช้ รวมถึงสอบถามเงื่อนไขการจัดเก็บ การติดตามคุณภาพ และขั้นตอนการเบิกใช้เซลล์ในอนาคต
สำหรับผู้ที่สนใจฝากสเต็มเซลล์กับ MEDEZE GROUP สามารถติดต่อสอบถามรายละเอียดมาตรฐานการรับรอง เทคโนโลยีการจัดเก็บ และเงื่อนไขการให้บริการเพิ่มเติมได้โดยตรง เพื่อประกอบการตัดสินใจอย่างรอบด้าน
ฝากสเต็มเซลล์อย่างมั่นใจ เลือกมาตรฐานการดูแลระยะยาวกับ MEDEZE GROUP
การเลือกธนาคารสเต็มเซลล์ควรให้ความสำคัญกับมาตรฐานการรับรอง เทคโนโลยีการจัดเก็บ และการควบคุมคุณภาพเซลล์ในระยะยาว เพื่อให้เซลล์ที่ฝากไว้มีความพร้อมสำหรับโอกาสในการนำไปใช้ทางการแพทย์ในอนาคต
MEDEZE GROUP เป็นบริษัทเก็บสเต็มเซลล์ในประเทศไทย และเป็นอันดับ 1 ในอาเซียนที่ตรวจสอบทั้งปริมาณและคุณภาพของเซลล์ด้วยเทคโนโลยีที่ทันสมัยอย่าง AXP AutoXpress® Platform และระบบจัดเก็บแบบ Cryopreservation หรือการแช่แข็งเซลล์ เพื่อคงคุณภาพและศักยภาพของสเต็มเซลล์สำหรับในอนาคต ภายใต้มาตรฐานห้องปฏิบัติการทางการแพทย์ พร้อมได้รับการรับรองมาตรฐานธนาคารเซลล์ (Cell Banking) จากกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ และการรับรองจาก AABB, FACT นอกจากนี้ MEDEZE ยังดำเนินกระบวนการผลิตเซลล์ภายใต้มาตรฐาน GMP เพื่อดูแลคุณภาพและความปลอดภัยในทุกขั้นตอน
สำหรับผู้ที่กำลังวางแผนฝากสเต็มเซลล์ สามารถปรึกษา MEDEZE GROUP เพื่อรับข้อมูลเกี่ยวกับมาตรฐานการจัดเก็บ ขั้นตอนการให้บริการ และแนวทางการฝากสเต็มเซลล์ที่เหมาะกับความต้องการได้
คำถามที่พบบ่อย (FAQs)
ธนาคารสเต็มเซลล์ที่ได้มาตรฐานในไทยต้องมีใบรับรองอะไร?
ควรตรวจสอบการรับรองมาตรฐานธนาคารเซลล์ (Cell Bank) จากกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข รวมถึงขอบข่ายและอายุใบรับรอง ส่วนมาตรฐานสากลอย่าง ISO 9001 หรือ AABB เป็นการรับรองเพิ่มเติมที่ช่วยประกอบการพิจารณา
สเต็มเซลล์ถูกจัดเป็นยาทั้งหมดแล้วหรือยัง?
ไม่ใช่สเต็มเซลล์ทุกชนิดจะถูกจัดเป็นยาโดยอัตโนมัติ การจัดประเภทขึ้นอยู่กับลักษณะการผลิต การดัดแปลงเซลล์ และวัตถุประสงค์ในการใช้ตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง โดยการฝากจัดเก็บเซลล์และการผลิตผลิตภัณฑ์เซลล์บำบัดมีข้อกำหนดที่แตกต่างกัน
ฝากสเต็มเซลล์ลูกต้องทำตอนคลอดเท่านั้นหรือไม่?
หากต้องการเก็บสเต็มเซลล์ลูกจากเลือดสายสะดือหรือเนื้อเยื่อสายสะดือ จำเป็นต้องเก็บตัวอย่างในช่วงคลอด แต่สเต็มเซลล์จากแหล่งอื่น เช่น ไขกระดูกหรือเลือดส่วนปลาย สามารถเก็บได้ในช่วงวัยอื่นตามความเหมาะสมและข้อบ่งชี้ทางการแพทย์
อ้างอิงเนื้อหาจาก
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์. ธนาคารเซลล์ (Cell Bank) คุณภาพความปลอดภัยเซลล์มนุษย์. https://www.dmsc.moph.go.th/th/detailAll/3753/nw/25
ราชกิจจานุเบกษา. (2569, 7 มกราคม). นโยบาย หลักเกณฑ์ วิธีการ เงื่อนไข การรับรองมาตรฐานธนาคารเซลล์ (Cell Bank) R 07 15 008. https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/116724.pdf
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล. การปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือด. https://www2.si.mahidol.ac.th/th/การปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเ/
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล. Siriraj Online. https://www.si.mahidol.ac.th/sidoctor/sirirajonline2021/article_detail.aspx?ID=1534
กรุงเทพธุรกิจ. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ระบุวัตถุที่เป็นยา พ.ศ. 2569. https://www.bangkokbiznews.com/health/public-health/1237373